Jean
Ik ben altijd een grote voorstander geweest om meer fruitbomen in de tuin te planten. Waarom zou je de tuinarchitect niet vragen om enkele goeie fruitrassen te planten in plaats van sierbomen. Je hebt de mooie bloesem in het voorjaar, je hebt de lekkere appels in het najaar, en dan heb je er tweemaal genot van. Ik ben hier terecht gekomen bij Jan Sterken in Blankenberge, en Jan, één van de specialisten in oude fruitrassen ook. Wat wij nodig hebben, zijn enkele leiboompjes. En daar ga ik het met hem even over hebben.

Jean
Het was niet alleen zoeken naar de kwekerij, maar het was ook een beetje zoeken naar u, Jan !

Jan
Hallo, ja, goeiemiddag – goeiemorgen, ja.

Jean
Zeg, we zijn op zoek naar een paar kleine appelbomen, maar hoe ben jij bij die appelliefhebberij terecht gekomen ? Mag ik het nog liefhebberij noemen, of is ‘t al wat meer geworden?

Jan
Ja … passie.

Jean
Ha, ha, ha.

Jan
‘t Is eigenlijk passie. Euh. Mijn vader was ook niet professioneel bezig met fruit, maar dat was ook zijn hobby, en mijn vader heeft indertijd, in het jaar ‘51, in het jaar 1952 een eerste Golden Delicous aangeplant in België, als liefhebber.

Jean
Hm.

Jan
Dat was natuurlijk spectaculair die appel, dat was iets helemaal nieuw. En thuis hadden we ook een modelboomgaard.

Jean
Ja, jaja.

Jan
Er stonden zevenhonderd en oneven stuks laagstam ...

Jean
Hm.

Jan
… appelbomen in, geleid.

Jean
Ja, ik zie, Jan, dat je bij je ingang al die appels hebt uitgestald. Is het de bedoeling dat de mensen eerst naar de appel kijken en dan naar de boom vragen, of euh, hoe werkt dat hier?

Jan
Die mensen herkennen ineens een appel aan z’n uiterlijk: “Goh, mijn opa had dat ook staan!”.

Jean
Ja, ja, ja, ja. Het zijn natuurlijk rassen, als je naar het grootwarenhuis gaat, of naar de fruitboer, die vind je daar niet, hé. Daar vind je van die algemene dingen, maar qua vorm, smaak en kleur is dat toch wel heel uitgebreid, hé.

Jan
Oh ja, dat is echt eindeloos. Dat is echt eindeloos. Ik ben daar nu al lang mee bezig en nog altijd boeit mij dat, om nieuwe, of hele oude soorten te ontdekken,

Jean
Ja. Bij oude soorten denken mensen heel dikwijls aan grote bomen en boomgaarden, maar heel veel van onze kijkers hebben maar een kleine tuin, en ik ben eigenlijk nu op zoek naar twee appelboompjes voor een kleine tuin, niet gewoon, maar zelfs tegen een muur, tegen een zonnige muur. Kun je ons daar raad in geven?

Jan
Dan kan je uiteraard geen hoogstamboom aanplanten, maar voor je kleine tuin, ideaal is, leivormen, als ‘t voor tegen de muur is, maar liefst van al zoveel mogelijk verschillende variëteiten, dan heb je maximale bestuiving en dan heb je ook, als je nu 5 bomen wil planten, en je hebt 5 verschillende smaken, dan heb je ook 5 verschillende pluktijdstippen ook ..

Jean
Ah ja.

Jan
Ook 5 verschillende bewaarperiodes. Dus … je moet ze dan niet allemaal in 3 weken opeten.

Jean
Er zijn appelen die werkelijk heel lang bewaren.

Jan
Ja, er zijn appelen die 3 weken bewaren, en je hebt er ook die bewaren tot in juni.

Jean
Amai. He, he.

Jan
Dan moet je zeker rekening houden met die variëteitenkeuze, maar weet je wat, ik zal ze eens tonen, hé.

Jean
Dat is goed, ik volg u.

Jan
Ja. Dat is een hele mooie vorm. Ook in de winter vind ik dat heel mooi, dat is een verrier palmet, het wordt niet breder dan dit eigenlijk, je kunt dat ook bijsnoeien.

Jean
Het kan dus echt in een kleine tuin hé. Wanneer gaat dat nu bloeien, en dragen?

Jan
Euh, als je goed kijkt, zie je nu al in die botten, die dikke botten hier, daar zitten nu eigenlijk al vijf bloemen in per bot, per bloembot. Dus dat draagt, in feite, als je dat nu zou planten in november, ten laatste binnen twee jaar, hangt dat gewoon vol, van beneden tot boven.

Jean
Moh, dat is natuurlijk het voordeel van laagstam dat je snel kan oogsten, hé.

Jan
Ja. Omdat het … als het de juiste onderstam is, hé!

Jean
Zijn er nog andere vormen van leibomen?

Jan
Ja, de dubbele V, dat wordt ook wel espalier genoemd ...

Jean
Ah ja.

Jan
Kijk, ‘k ga het eens tonen. Kijk hier. Hier staan er ook nog een beetje ingekuild. Kijk, voila. Dat is duidelijk, hé ...

Jean
Ah ja, je ziet het heel goed ...

Jan
Twee grote, letter V, hé.

Jean
Ja, ja, ja.

Jan
Met een middenas. De harttak noemt dat.

Jean
Dit is de harttak.

Jan
De harttak. De middentak.

Jean
En dat zijn de gesteltakken.

Jan
De gesteltakken zijn in feite, euh, het geraamte van een boom.

Jean
Ah ja.

Jan
Je kan het met niets beters vergelijken dan een geraamte van een boom.

Jean
Ja.

Jan
En op die zijkanten van die gesteltakken ontstaan de bloembotten.

Jean
Ja. Ja.

Jan
Dat is nu een perelaar. Dat zijn die puntige botten, hé.

Jean
Zeg, is daar nu veel snoeiwerk aan, of veel snoeikennis voor nodig?

Jan
Nee, helemaal niet. De meeste mensen denken van: “Oei, oei, dat is kunst. Dat is helemaal geen kunst, dat is gewoon de logica die erin zit. Je moet zeker niet slim zijn om dat te kunnen snoeien, want ik kan het.

Jean
Ha, ha, dat stelt me gerust, jij kan het ook!

Jan
Ha, voila!

Jean
Jan, kan je dat eens tonen?

Jan
Ja, ik ga je dat eens tonen achteraan, het is goed!

Jan
Dat is die boom waar ik over sprak.

Jean
Ja.

Jan
Die is al een paar jaar ouder, hé, je ziet dat. De takken zijn wat dikker ook.

Jean
En ga je die nu terugsnoeien?

Jan
Neen, niet terugsnoeien, bijsnoeien.

Jean
Ah zo, bijsnoeien. Wat is het verschil tussen terugsnoeien en bijsnoeien?

Jan
Euh, terugsnoeien, dat is drastisch.

Jean
Ah ja.

Jan
Dat is bijvoorbeeld de verjongingsnoei, dat wordt ook door ons gedaan.

Jean
Ja ja.

Jan
Hier is dat niet nodig.

Jean
Hm.

Jan
Je moet er vooral op letten dat je die gesteltakken, die geraamtetakken, zoals je kunt noemen, dat ze niet te ver naar buiten komen.

Jean
Ja.

Jan
Dat is nu een hele goeie lengte, dat is al een beetje, dat wijkt al af van de hoofdvorm,

Jean
Dus die ga je er af doen?

Jan
Die ga ik er af doen. Zo. Euh, maken dat de zijtakken gespreid staan, dat ze horizontaal komen.

Jean
Ah ja.

Jan
Want een tak die rechtstaat, houdt het licht tegen, de zon. En die hebben we nodig de zon voor dat fruit.

Jean
Ja, zoals deze hier.

Jan
Ja, die wrijft hier ook tussen. Kijk, die gaat er volledig uit.

Jean
Ah ja.

Jan
En al die kleine éénjarige takken snoeien we af op een twee à drie ogen.

Ja, ja, ogen dat zijn die verborgen knopen, die kleine knoopjes, ja.

JanJean
Ja, die, die kleine knoopjes. Ja.

Jan
En die kleine knoppen geven dan volgend jaar, of ten laatste binnen twee jaar, wat we eigenlijk willen, zijn die bloembotten, dus die kleine eenjarige takjes op twee, drie ogen, het steekt ook niet zo nauw, kijk, zie je, hier voila,

Jean
Alé, en de mensen hebben daar echt schrik van, maar als ik dat zo zie, dan is dat logisch allemaal.

Jan
Maar ja.

Jan
Dat is gewoon logisch, je hebt je vorm, als je hem zo gekocht hebt tenminste bij de kweker,

Jean
Hm.

Jan
Heb je al je vorm. Die vorm is er al. Maar natuurlijk, dat weet je zo direct, dat je niet zo moet gaan doen.

Jean
Maar stel nu dat je er twee, drie, vier jaar niets aan doet. Wat ik me kan voorstellen.

Jan
Dat gebeurt, ja.

Jean
Is ‘ie dan ook nog in zo’n mooie vorm te krijgen?

Jan
Die gesteltakken blijven sowieso, altijd.

Jean
Ah ja.

Jan
Altijd. De geraamtetakken die blijven zo. Maar ik heb al plaatsen gezien waar de takken, werkelijk, je niet meer kan passeren, zelfs tot hier overhangen, en dat moet toch echt wel regelmatig eens bijgesnoeid worden.

Jean
Ja. Ja.

Jan
Als het kan, minstens één keer per jaar. In de winter, als de boom in volledige rust is.

Jean
Ja, ja. Als de bladeren eraf zijn. En qua hoogte, Jan? Kijk ...

Jan
Ook …

Jean
Dat is hier toch gauw, eum ...

Jan
Dat is twee meter nu ...

Jean
Twee meter en een beetje, jah.

Jan
De top van m’n middenvinger, dus twee meter, normaal laten we ze niet hoger komen. Maar het kan hoor, als je nog een halve meter hoger, hoger mee gaan, dan kan je dat perfect doen.

Jean
Kijk, en hier staan ze ook, op een goeie twee meter, dat is eigenlijk net de maat die we nodig hebben, om tegen een muur te planten, dus ja ...

Jan
Ewel, goed, kom, we gaan er een paar gaan uitkiezen.

Jean
Heel goed.

Jean
We moeten er rekening mee houden, het is een jong gezin met kinderen,

Jan
Ja.

Jean
Dan gaan we zeker geen zure appels planten, hé.

Jan
Eum, neen. Neen. Ik denk dat de smaak bij kinderen meer gaat naar zoetzuur, of zuurzoet, hé, maar het meeste zoetzuur.

Jean
Ja.

Jan
En als zoetzure ras kan ik heel sterk deze aanraden, toevallig staat ‘ie hier vooraan, Reine des renettes. Alé, een Renette, er zitten daar heel lekkere dessertappels bij. Een Renette is een stoofappel, dus dat is een zoetzure appel, geeft ook heel goed stuifmeel,

Jean
Heel goed.

Jan
Een hele goede bestuiver, ook, maar eum ...

Jean
Die kies ik.

Jan
Ja, dat is een goede keuze, hoor.

Jean
Zeg ...

Jan
En dat, jah?

Jean
Ik heb nu nog een vraag, Jan. Dat is zo mooi geleid, en zo.

Jan
Hm.

Jean
Ik neem aan, er is werk en zo aan geweest aan deze boom, hé?

Jan
Ja, minimum zeven jaar.

Jean
Is er geen goedkoper manier om ...

Jan
Ja, ja, heel zeker, je kan dus ook, zelf die boom vormen. Je koopt bij een kweker een gewone laagstam, ze noemen dat ook piramide, de takken staan in alle richtingen, zonder bamboeframe uiteraard, en er zelf de twee best gerichte takken uitkiezen.

Jean
Ja.

Jan
En als de klant dat komt halen bij mij, geef ik dat ook de eerste vormsnoei.

Jean
Ja.

Jan
Dus die mensen vertrekken al naar huis met een jonge boom die eigenlijk alleen kleine verdiepen heeft, die al het onderste verdiep heeft. Of soms twee zelfs.

Jean
Ah ja. Kan je dat eens voordoen?

Jan
Ah ja, als je dat wil, ik ga je dat eens tonen, kijk, ik heb hier ergens ...

Jean
Goed, dus dit is een gewone laagstam,

Jan
Een struik.

Jean
Een struikboom. De takken gaan naar alle kanten.

Jan
Alle kanten, ja. Voila.

Jean
En daar kan je er een van maken om tegen de muur te plaatsen?

Jan
Ja, ja. Dat kan je perfect zelf. Eum.

Jean
Oké, toon maar eens.

Jan
Ook heel. Zet hem eens op de grond, als je wil. Het is ook niet heel moeilijk. Het is niet wat de meeste mensen denken. Je moet de boom eens goed bekijken. Eens ronddraaien. Dan nog eens zo. Ik zie hier al twee tegenoverstaande takken. En hier ook twee, kijk.

Jean
Dat is al goed.

Jan
Dat is heel goed, ik kan zelfs kiezen. Dus wat ik zou doen, in dat geval, dus de takken die we zeker niet nodig hebben, dat is deze hier. Die hebben we zeker ook niet nodig. Die wijst, die gaat weg van de as, zo. En dan met m’n linkse hand. Voila.

Jean
Je snoeit heel dicht bij, bij ...

Jan
Ja, niet tegen de stam. Je moet altijd een kleine stomp laten

Jean
Ah ja, oké.

Jan
Waarom? Hier zitten de slapende ogen. Door die snoei gaan die slapende ogen, die je amper met het blote oog kan zien, die gaan kleine takjes maken en vruchttaken geven.

Jean
Dus deze kan al tegen de muur geleid worden ...

Jan
En nu moeten we nog kiezen tussen ...

Jan
Ja, ja, kijk, nu moeten we gewoon kiezen welk verdiep we gaan houden, volgens mij ...

Jean
Ah ja, het zijn twee verdiepen.

Jan
Ja, hé. Er moet één verdiep weg, volgens mij is dat de meest geschikte, hij staat mooi recht op, bijna recht op elkaar,

Jean
Ja.

Jan
Dus die gaat eraf, jupla, en die gaat er ook af. Dus hier hebben we een eerste verdiep, op twintig, dertig centimeter moet het volgende komen, dus ik kies nu al twee ogen uit die bijna recht tegenover elkaar staan,

Jean
Ah ja.

Jan
En ik mik op die twee ogen. Dus wat doe ik? De voorlaatste uitdoen. Met m’n nagel.

Jean
Ah, die haal je er gewoon af?

Jan
Dat is altijd de concurrent van die twee, en ook die. Boven dat oog, om de verlenging te ...

Jean
Ah ja, dus dit oog is het vervolg voor

Jan
Dat is het oog, dat blijft altijd harttak, hé, middentak, voila. En dan hier, dank je, dat is ook heel belangrijk, dat wat ik nu wil tonen. We moeten hem een beetje inkorten opdat hij zou vertakken, hé, wintersnoei bevordert groei, als we hem niet inkorten, gaat ‘ie niet vertakken.

Jean
Ja.

Jan
Dus we gaan hem inkorten boven een oog die naar buiten wijst. Ik heb al een gekozen die heel goed gericht staat. Zie je?

Jean
Ja.

Jan
Dat oog heb ik gekozen, met een zo lang mogelijke stomp, en ik ga je onmiddellijk zeggen waarom, ja, ik knip hem eraf. Dat oog gaat nu de volgende lente uitschieten. En als je nu een stomp laat, ik ga nu even een takje nemen, doordat we die stomp laten staan, als je hem hier nu afknipt, dicht bij dat oog, loopt ‘ie gewoon rechtdoor.

Jean
Ah ja.

Jan
Door die stomp voelt dat oog dat er hier iets in de weg zit, en gaat ‘ie eerst naar buiten groeien.

Jean
Ah ja.

Jan
En dan pas. Zie je? Net meer die vorm.

Jean
En zo wordt ‘ie breder, ja.

Jan
Voila, hier ook hetzelfde. Boven een oog die naar buiten kijkt. Of naar buiten wijst, zo. Hupla.

Jean
Kijk, dit is er nog over, maar, ja, je hebt het begin van een hele mooie leivorm.

Jan
Ja.

Jean
Jan, ik zie nu dat wortelgestel hier.

Jan
Ja.

Jean
Euh, als je dat gaat kopen op een kwekerij, dan kan je dat zo niet meenemen?

Jan
Neen, het mag zeker niet, van zodra de boom uit de grond is, tussen de kwekerij en de definitieve plantplaats, in de tuin van de klant, mag ze zeker niet uitdrogen, hé. Wortels zijn heel gevoelig aan uitdrogen, dat kan zijn van de wind, je moet dat zeker niet bloot op een aanhangwagen leggen. Je moet hem wel afdekken. De wortels in een grote plastic zak steken, goed dichtbinden, of afdekken met oude dekens.

Jean
En dan dezelfde dag planten?

Jan
Zo rap mogelijk. Niet van: “Ja, we gaan hem nog wel planten vandaag.”. “Neen mevrouw, nu direct”, zo direct mogelijk. En ook een heel klein beetje water geven, omdat die grond zich dan heel mooi aansluit. Dat die grond bijna tussen de wortels stroomt door het water. Het beste is gewoon de boom in z’n plantgat, maken dat je goeie, fijne, fijngemaakte grond hebt ...

Jean
Ja, ja.

Jan
En dan zo verticaal, zo verticaal, schudden. Dat die grond als het ware tussen die wortels vloeit. En zeker niet op stampen.

Jean
Ja, het is duidelijk een geënte boom, want ik zie hier die verdikking.

Jan
Ja, dat klopt.

Jean
Dat is de entplaats. Moeten we daarop letten bij het planten?

Jan
Ja, heel zeker, de entplaats moet juist boven de grond komen. Het mag nooit in de grond zitten.

Jean
En waarom niet?

Jan
Omdat dan de soort zelf, hier ...

Jean
Ja.

Jan
… wortelschot gaat aanmaken, zelf, en gaat die boom ineens abnormaal krachtig groeien,

Jean
Ja.

Jan
Heb je massa’s nieuwe takken en bladeren, en heb je nooit fruit, bijna nooit.

Jean
Ah ja, het is dus de zwakke wortel eigenlijk die je moet bevoordelen door de entplaats boven de grond, een paar centimeters.

Jan
Ja. Ja. Ja.

Jean
Ik denk dat we met eentje gaan toekomen, en dan kunnen we zo’n echte, mooi gevormde meenemen, hé.

Jan
Wel, dat is goed.

Jan
Oké.

Jan
Dat is heel goed.

Jean
Nu, op het gebied van bestuiving, want daarstraks had je gezegd, als je er vijf kan planten, plant er vijf, maar hier zal het er maar één zijn.

Jan
Dan moet je er eentje kiezen die grotendeels zelfbestuivend is.

Jean
Zelfbestuivend, dat wil zeggen ...

Jan
Hij bevrucht zichzelf. Hij doet het op zichzelf. Ha, ha.

Jean
Ah ja, oké. En de bijtjes natuurlijk.

Jan
En de bijtjes, ja.

Jean
Oké, dan mag deze eruit.

Jan
Maar dat is, euh, we gaan hem eruit halen. Hij zit niet zo vast. Hup, voila.

Jean
Wat qua bemesting? Moet ik er al direct wat bijgooien, of zo?

Jan
Neen, zeker niet doen. Om te beginnen, we zijn november, de bomen, de struiken, komen allemaal in volledige rust.

Jean
Ja, ze nemen niets op.

Jan
Dus als je slaapt, dan eet je ook niet, hé.

Jean
Neen.

Jan
Dus de eerste vijf maanden leeft dat, euh, slaapt dat. Het blijft gewoon zo.

Jean
Ja.

Jan
Pas in maart, april die komt na het jaar van de planting, of van volgend jaar, dan kan je wel een beetje voeding bijgeven, het liefst biovoeding,

Jean
Maar niet overdrijven, waarschijnlijk.

Jan
Zeker niet overdrijven, de verpakking goed lezen, en dan nog, als er op de verpakking staat: ‘100 gram’, pak maar gerust de helft, dan is het nog meer dan genoeg.

Jean
Ja, ja.

Jean
Beter minder meststof te geven, dan te veel.

Jan
Beter te weinig dan te veel.

Jean
Ja. Oké.

Jan
Maar die boom is daar echt niet goed van. Dat is tegennatuurlijk, ook.

Jean
Ja. Ja.

Jan
Een beetje voeding mag, vanaf volgend jaar, zes maand na de planting. Dus wanneer de groei op gang komt, dat is maart, april.

Jean
Hier zijn we ermee. November, en december. Dat zijn de beste plantmaanden. Dan staat de sapstroom stil. Heeft Jan toch gezegd, daarstraks. En het is dan de beste tijd om bomen te planten. Onderweg is de wortel beschermd geweest. Hij is er nog maar eventjes uit. En we gaan hem nu planten, dicht tegen de muur. Maar ook niet vlak tegen de muur, er moet enige afstand zijn. Maar we gaan eerst eens kijken hoeveel plaats we hier hebben.

Jean
Zo, dat plantgat is klaar. Even eens meten. Zo.

Jean
Voila, dat is het hier. Het zwarte goud, een goede bodemverbeteraar, dat is echt onmisbaar, voor de voeding, voor het bacterieleven, en bij elke aanplant van struiken of bomen, moet je dat echt gebruiken, dus ik ga hem er even terug uithalen. We doen een paar handjes op de bodem van de plantput. We mengen dat met de oorspronkelijke aarde,

Jean
Dat is het. Dit is de oculeerplaats, en die moet zeker boven de grond uitkomen. Want anders gaat de variëteit zelf beginnen wortels maken, enorm hard groeien, veel te hard. Nu moeten we alleen nog maar bijvullen.

Jean
Zo, en als je dat doet, dan is het gewoon kwestie van zachtjes aan te drukken, met je vingers, en zeker niet aan te stampen.

Jean
De boom is geleverd met een heel mooi bamboerooster, dat het in de vorm houdt. Dat is goed voor de eerste twee, drie jaar, en dan gaat ‘ie eraf gegroeid zijn. Dan kunnen we dat wel verwijderen, maar om te verhinderen – kijk eens – hij wiebelt nog. In de zomers, als er bladeren op staan, en hij gaat zo door de wind wiebelen, dat is heel slecht voor de wortelgroei, dan gaan ze niet goed pakken. Ja, we gaan dus bevestigen. Niet met een groot kader, met pannenlatten aan de muur, dat is allemaal niet nodig. We maken gewoon, één, twee, drie, vier gaatjes, een oogvijs erin,

Jean
Kijk, dit gebruik ik heel graag, dat is gewone bindbuis of binddraad. Dat is eigenlijk een rubberen, holle buis die zeer rekbaar is. Dus als je dat rond een tak bevestigt, dan groeit dat mee met de tak. Je kan nooit sapstroom afklemmen. Dat is het beste materiaal. Je breekt het gewoon – hop – zo door en je hebt een handig stukje. Hier even door de oogvijs, en dan hierlangs. En je bindt het. Niet te dicht bij de muur, hé. De takken mogen acht tot tien centimeter van de muur blijven. Voila, we hebben de entplaats boven de grond gehouden, we hebben de grond niet aangestampt, we hebben gewerkt met een bodemverbeteraar, we hebben de grond tussen de wortels geschud, en we hebben de takken op enige afstand van de muur gehouden met eenvoudige oogvijzen, en binddraad, dus missie geslaagd. Wachten op de appels!

LEIFRUIT IN DE TUIN

Wat heb je nodig

Meer weten over

Deel je (nieuws)verhaal